lipiec 2010

sierpień 2010

maj 2010

czerwiec 2010

marzec 2010

kwiecień 2010

styczeń 2010

luty 2010
   

styczeń 2009

luty 2009

marzec 2009

kwiecień 2009

maj 2009

czerwiec 2009

lipiec 2009

sierpień 2009

wrzesień 2009

październik 2009

listopad 2009

grudzień 2009
   

styczeń 2008

luty 2008

marzec 2008

kwiecień 2008

maj 2008

czerwiec 2008

lipiec 2008

sierpień 2008

wrzesień 2008

październik 2008

listopad 2008

grudzień 2008
   

styczeń 2007

luty 2007

marzec 2007

kwiecień 2007

maj 2007

czerwiec 2007

lipiec 2007

sierpień 2007

wrzesień 2007

październik 2007

listopad 2007

grudzień 2007
 

styczeń 2006

luty 2006

marzec 2006

kwiecień 2006

maj 2006

czerwiec 2006

lipiec 2006

sierpień 2006

wrzesień 2006

październik 2006

listopad 2006

grudzień 2006
 

styczeń 2005

luty 2005

marzec 2005

kwiecień 2005

maj 2005

czerwiec 2005

lipiec 2005

sierpień 2005

wrzesień 2005

październik 2005

grudzień 2005
 
LUTY
nr 2/2010

Edukacja religijna w świetle „Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy”

Jednoczenie się Europy rozpoczęło się od tworzenia wspólnoty gospodarczej. Proces integracji gospodarczej doprowadził do poszerzenia Unii z sześciu do piętnastu państw. Traktat z Maastricht, który wszedł w życie 1 listopada 1993 roku, reformuje Unię i otwiera drogę do jej poszerzenia. 1 maja 2004 roku zostało przyjętych do Unii kolejnych sześć państw Europy Środkowo-Wschodniej, a w 2007 roku dołączyły do Unii Rumunia i Bułgaria. Obecnie Unia liczy 27 państw. W kolejce czekają następne państwa, przede wszystkim państwa Półwyspu Bałkańskiego.

Tak zróżnicowany organizm potrzebował i potrzebuje ciągłej integracji na różnych polach: gospodarczym, politycznym, społecznym, kulturowym, przy jednoczesnym zachowaniu cech poszczególnych narodów. Aby integracja przebiegała jak najlepiej trzeba obywateli do tego przygotować i odpowiednio wychowywać.

Biorąc pod uwagę 70% chrześcijańską populację Unii Europejskiej, powinno się rozumieć poprzez wychowanie religijne na tym kontynencie przede wszystkim wychowanie chrześcijańskie. Ma ono na względzie stopniowe wprowadzanie w życie modlitwy, w życie liturgiczne, wprowadzenie wierzących do życia w sprawiedliwości i świętości zgodnie z wymogami tego wyznania, pogłębienie świadomości powołania do życia w teraźniejszości i do życia w wieczności, a także wychowywać do odpowiedzialności za rozwój społeczności Kościoła i budowanie świata na zasadach chrześcijańskich. Zgodnie z wymiarem chrześcijańskiego wychowania wymaga ono odpowiedniego nauczania, które wyraża się przede wszystkim w prowadzeniu katechezy, wymaga dalej inicjacji w życie liturgiczno – sakramentalne Kościoła i wprowadzenia w kościelny apostolat, będącego aktualizacją zadania misyjnego wobec współczesnego świata. „Z wychowaniem chrześcijańskim jest integralnie złączone wychowanie osobowe, odnoszące się do wymiaru autentycznie ludzkiego, indywidualnego i społecznego. Wychowanie osobowe rozwija wrodzone właściwości fizyczne, intelektualne, moralne, religijne i społeczne” (DWCH 1-2). Tak rozumiane wychowanie chrześcijańskie, będąc integralną częścią złożonego procesu wychowania – przekazywania wartości kolejnym pokoleniom, ma prawo obecności w życiu publicznym.

Czy „Traktat ustanawiający Konstytucję dla Unii Europejskiej” uwzględnia te postulaty i prawa ludzi wierzących? Dyskusja dotycząca podpisania „Traktatu” wykazała wiele jego mankamentów: przede wszystkim zaniechanie chrześcijańskich korzeni Europy, niebranie pod uwagę potrzeb i praw wierzących w stopniu im przysługującym. Jest to Traktat typowo laicki. Powstaje więc pytanie o możliwości wychowania religijnego.

W „Traktacie” podpisanym dnia 29 X 2004 roku nie ma bezpośrednich wypowiedzi na temat wychowania religijnego. Wypowiedzi dotyczące wychowania zawarte są w ogólniejszych stwierdzeniach, dotyczących praw obywateli Unii, grup mniejszościowych i wyznaniowych. W części I w tytule I „Traktatu”, mówiącym o definicji i celach Unii, art. I-2 stwierdza: „Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości.” W art. I-3 (ustęp 2) pisze się: [Unia] „zwalcza wyłączenie społeczne i dyskryminację oraz wspiera sprawiedliwość i ochronę socjalną, równość kobiet i mężczyzn, solidarność między pokoleniami i ochronę praw dziecka.” Ustęp 4 zaś mówi: [Unia] „szanuje swoją bogatą różnorodność kulturową i językową oraz zapewnia ochronę i rozwój dziedzictwa kulturowego Europy.” W tytule II części I art. II-70 padają znamienne, a dla nas ważne, słowa: „Każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i religii. Prawo to obejmuje wolność zmiany religii lub przekonań oraz wolność uzewnętrzniania, indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swej religii lub przekonań poprzez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i uczestniczenie w obrzędach.” I dalej art. II-73 pkt. 3 postanawia: „Z właściwym poszanowaniem zasad demokratycznych, wolność tworzenia placówek edukacyjnych i prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi są szanowane, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tej wolności i tego prawa.” Akt końcowy „Traktatu” uwzględnia także niektóre poprawki wniesione przez poszczególnych członków Unii. I tak co do wolności myśli, sumienia i religii (art. II-70) ustęp 2 formułuje następująco: „Prawo zagwarantowane w ustępie 2 odpowiada krajowym konstytucjom i rozwojowi ustawodawstwa krajowego w tym względzie.” Z kolei art. 14 ustęp 3 „Aktu końcowego”, dotyczący art. II-74 Konstytucji, jeszcze raz podkreśla prawo do wolności tworzenia placówek edukacyjnych i prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi są szanowane, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tej wolności i tego prawa.

Jakie wnioski nasuwają się w związku z postanowieniami Konstytucji Unii Europejskiej? Konstytucja uwzględnia wolność religijną w trzech aspektach: indywidualnym, zbiorowym i instytucjonalnym. Przede wszystkim Konstytucja uwzględnia prawa każdego państwa – członka Unii – jest to aspekt instytucjonalny – do prowadzenia własnej polityki wychowawczej zgodnie z tradycjami kulturowymi, religijnymi i społecznymi. To od danego państwa zależy, jaki kształt przyjmie i czy też będzie dopuszczone wychowanie przyszłych pokoleń zgodnie z tradycjami własnego narodu. Dalej jako aspekt zbiorowy wolności religijnej, Konstytucja przypisuje rodzicom prawo do wyboru kierunku wychowania, a także do zakładania placówek wychowawczych i kształcenia zgodnie z ich przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi. Decydująca tu jest świadomość własnej religijnej tożsamości i pewna doza przedsiębiorczości do podejmowania dzieł (i kosztów) tworzenia takich placówek wychowawczych, które odpowiadają ich własnym poglądom. Tu jest też miejsce dla Kościoła w celu świadczenia pomocy i kształtowania świadomości religijnej rodziców katolickich. Następnie każdy człowiek, któremu Unia zapewnia prawo wyboru instytucji wychowawczej, staje się polem oddziaływania we właściwym kierunku tak poprzez Kościół, rodziców, jak i poszczególne osoby zdolne do podejmowania odpowiedzialnych decyzji w ramach dzieła wychowawczego.

ks. Mieczysław Olszewski