lipiec 2010

sierpień 2010

maj 2010

czerwiec 2010

marzec 2010

kwiecień 2010

styczeń 2010

luty 2010
   

styczeń 2009

luty 2009

marzec 2009

kwiecień 2009

maj 2009

czerwiec 2009

lipiec 2009

sierpień 2009

wrzesień 2009

październik 2009

listopad 2009

grudzień 2009
   

styczeń 2008

luty 2008

marzec 2008

kwiecień 2008

maj 2008

czerwiec 2008

lipiec 2008

sierpień 2008

wrzesień 2008

październik 2008

listopad 2008

grudzień 2008
   

styczeń 2007

luty 2007

marzec 2007

kwiecień 2007

maj 2007

czerwiec 2007

lipiec 2007

sierpień 2007

wrzesień 2007

październik 2007

listopad 2007

grudzień 2007
 

styczeń 2006

luty 2006

marzec 2006

kwiecień 2006

maj 2006

czerwiec 2006

lipiec 2006

sierpień 2006

wrzesień 2006

październik 2006

listopad 2006

grudzień 2006
 

styczeń 2005

luty 2005

marzec 2005

kwiecień 2005

maj 2005

czerwiec 2005

lipiec 2005

sierpień 2005

wrzesień 2005

październik 2005

grudzień 2005
 
LUTY 2005
nr 2/2005

Ołtarz Eucharystii 1464-1468

Dirk Bouts, Ołtarz Eucharystii

Bractwo Najświętszego Sakramentu założone w roku 1432 przy Sint-Peterskerk (kościele św. Piotra) w Lowanium (Belgia), zamawia u Dirka Boutsa "Ołtarz Eucharystii". XV wiek to okres wielkiego rozpowszechniania się Bractwa Najświętszego Sakramentu. Tryptyk Boutsa ma skłaniać do adoracji Najświętszego Sakramentu. Treść retabulum jest nadzorowana i kontrolowana przez dwóch teologów z uniwersytetu. Oni nadzorują wybory ikonograficzne artysty. Są to Johannes Varenacker, autor Traktatu o Siedmiu Sakramentach i pierwszy proboszcz Kościoła św. Piotra oraz kanonik tego kościoła Egidius Bailluwel. Dirk Bouts został jednym z najdostojniejszych sług miasta Lowanium. Z tego tytułu uczestniczył w dorocznych procesjach w dniu święta Eucharystii i święta Matki Boskiej. Tryptyk został ukończony w 1468 r.

Ołtarz Eucharystii należy do najwspanialszych dzieł malarstwa sakralnego z racji swych rozmiarów, znaczenia ikonograficznego oraz charakteru treści religijnej. Stanowi opus maius Boutsa. Dzieło to jest owocem symbiozy myśli teologicznej i talentu artystycznego. Obraz jest wyjątkowy pod względem dotychczasowych ikonografii, bo wprowadza bezprecedensową innowację - zamiast przedstawiać Judasza, zaparcie się św. Piotra, autor pokazuje moment konsekracji chleba - Ostatnią Wieczerzę, czyli sam akt ustanowienia sakramentu Eucharystii oraz sceny ze Starego Testamentu: spotkanie Abrahama z Melchizedekiem i Paschę żydowską (z lewej strony) oraz zbieranie manny i Eliasza z aniołem (z prawej). Centralny obraz ma wymiary 180 x 150?cm, skrzydła - 180 x 71 cm.

Malarstwo Boutsa jest kunsztem najwyższej próby późnego gotyku. Bouts jest kontynuatorem Jana van Eycka i Rogera van der Vaydena, największych mistrzów gotyku flamandzkiego. Zastosowanie perspektywy przez Boutsa to jeszcze jedna innowacja bardzo rygorystycznie stosowana. Harmonia i spokój, jedność traktowania scen jest uzyskane dzięki przedłużeniu wnętrza w przestrzeni plenerowej, trapezoidalny kształt stołu przykrytego obrusem, zbieżność linii nad Chrystusem i krzyżowanie się przekątnych na postaci Chrystusa, światło padające z czterech stron. Postacie są sztywne, zastygłe w swoich ruchach, co daje spokój i dostojeństwo. Gesty ukazane w zawieszeniu, spojrzenia skupione na Zbawicielu. Chwila jest dostojna - to jest akt ustanowienia Eucharystii. Twarze Apostołów są piękne, oświetlone i jedynie postać Judasza jest ciemna i umieszczona na pierwszym planie. Mieszczańskie wnętrze, współczesne Boutsowi nadaje obecności Zbawiciela ludzki wydźwięk. Oprócz Apostołów widzimy postacie współczesne malarzowi - to postacie z Bractwa Najświętszego Sakramentu. Na stole leżą bułki i stoją kieliszki, a chleb w postaci hostii i kielich w rękach Chrystusa odzwierciedlają XV-wieczne realia nabożeństwa Eucharystycznego.

Boczne skrzydła mają po dwie sceny, co jest koncepcją niezwykle oryginalną w owych czasach, bo na skrzydłach była malowana tylko jedna scena.

Na lewym skrzydle Bouts namalował (u góry) spotkanie Abrahama z Melchizedekiem. To epizod z Księgi Rodzaju (14, 17-20). Król Szalemu i kapłan Boga Najwyższego podejmuje Abrahama chlebem i winem - odnoszącymi się bezpośrednio do sakramentu Eucharystii, zaś Melchizedek będący kapłanem jest prefiguracją Chrystusa. U dołu Pascha żydowska (Wj 12, 1-28) - Jahwe przykazuje Żydom uwolnionym spod władzy faraona zabić baranka, upiec go i zjeść z niekwaszonym chlebem. Ciekawostką jest półmisek, który jest taki sam jak na środkowym obrazie, w którym miejsce ofiarnego baranka zajmuje sam Jezus.

Część prawa (u góry) przedstawia zbieranie manny (Wj 16, 2-36) w drodze do Ziemi Obiecanej. Żydzi pożywiali się manną, którą zbierali przed wschodem słońca. Wysoko na niebie ukazuje się Jahwe.

W Starym Przymierzu na znak wdzięczności wobec Stwórcy składano w ofierze chleb i wino pośród pierwocin owoców ziemi. W tym kontekście otrzymują one nowe znaczenie - upamiętniają wyjście z Egiptu, wspomnienie manny na pustyni zawsze będzie przypominało Izraelowi, że żyje chlebem Słowa Bożego.

Na lewym skrzydle u dołu Bouts namalował Eliasza i anioła. Anioł budzi śpiącego na pustyni Eliasza i prosi go, by zjadł chleb i wypił wodę, co jest dotąd nieznaną prefiguracją Eucharystii.

Cudowne rozmnożenie chleba, w czasie którego Pan odmawia błogosławieństwo, łamie i daje uczniom chleb, aby nakarmić nimi tłumy, są zapowiedzią obfitości jedynego Chleba Eucharystycznego razem ze znakiem wody przemienionej w Kanie zapowiadają godzinę uwielbienia Jezusa.

oprac. Dymitr Grozdew